Con sinh ra từ hôn nhân Hàn – Việt: quốc tịch và visa như thế nào?

“Vợ tôi là người Việt, tôi là người Hàn — con sinh ra ở Hàn Quốc thì mang quốc tịch nào?” “Tôi sinh con ở Việt Nam trước khi kịp đăng ký kết hôn, giờ cháu là người Việt hay người Hàn?” Đây là những câu hỏi mà rất nhiều gia đình Hàn – Việt đặt ra ngay từ khi đứa trẻ chào đời. Bài viết này giải thích một cách khái quát việc con sinh ra từ hôn nhân Hàn – Việt: quốc tịch và visa được xác định ra sao, để bạn hiểu mình đang ở tình huống nào — chứ không thay cho việc đánh giá pháp lý cho từng trường hợp cụ thể.

Con mang quốc tịch nào khi sinh ra?

Điểm cốt lõi cần hiểu trước tiên: quốc tịch Hàn Quốc của một đứa trẻ được quyết định theo huyết thống của cha mẹ, không phải theo nơi sinh. Theo Luật Quốc tịch Hàn Quốc (국적법 제2조 — Điều 2, quốc tịch do sinh ra), nếu vào thời điểm con sinh ra mà cha hoặc mẹ là công dân Hàn Quốc, thì con có quốc tịch Hàn Quốc ngay từ khi sinh — bất kể cháu chào đời ở Hàn Quốc hay ở Việt Nam.

Như vậy, với một cặp vợ chồng Hàn – Việt đã kết hôn hợp pháp, con sinh ra thông thường mang quốc tịch Hàn Quốc theo huyết thống của người cha hoặc người mẹ Hàn Quốc. Điều này không phụ thuộc vào việc cháu sinh ở bệnh viện tại Seoul hay tại Việt Nam. Đồng thời, theo luật Việt Nam, một đứa trẻ có cha hoặc mẹ là công dân Việt Nam cũng có thể mang quốc tịch Việt Nam — và đó là lý do nhiều cháu rơi vào tình trạng hai quốc tịch ngay từ khi sinh, điều sẽ nói rõ hơn ở phần sau.

Nếu cha mẹ chưa đăng ký kết hôn vào thời điểm sinh con?

Đây là tình huống khiến nhiều gia đình Hàn – Việt bối rối nhất, vì kết quả khác hẳn trường hợp đã kết hôn. Khi cha là người Hàn và mẹ là người Việt chưa đăng ký kết hôn vào lúc con ra đời, quan hệ cha – con về mặt pháp lý chưa được xác lập một cách đương nhiên. Hệ quả là cháu thường mang quốc tịch Việt Nam theo mẹ, chứ không tự động có quốc tịch Hàn Quốc dù cha là người Hàn.

Trong trường hợp này, việc nhận cha con (인지) trở thành mấu chốt. Luật Quốc tịch Hàn Quốc (국적법 제3조 — Điều 3, quốc tịch do được nhận cha/mẹ) quy định rằng một người con chưa thành niên, được người cha hoặc mẹ là công dân Hàn Quốc nhận, và vào thời điểm sinh ra người cha/mẹ đó đã là công dân Hàn Quốc, thì có thể có quốc tịch Hàn Quốc. Nói cách khác, con đường để cháu trở thành công dân Hàn Quốc vẫn còn, nhưng nó đi qua một thủ tục pháp lý riêng chứ không tự động như trường hợp cha mẹ đã kết hôn.

Vì điều kiện và cách xử lý của từng hồ sơ nhận cha con rất khác nhau — và còn liên quan đến giấy tờ hộ tịch của cả hai nước — bài viết không đi vào từng bước cụ thể. Đây chính là phần mà việc kiểm tra sớm cùng luật sư giúp tránh kéo dài thời gian một cách không cần thiết.

Con có được mang hai quốc tịch (Hàn và Việt) không?

Có thể. Khi con vừa thuộc trường hợp mang quốc tịch Hàn Quốc theo huyết thống (국적법 제2조), vừa được luật Việt Nam công nhận là công dân Việt Nam, cháu trở thành người hai quốc tịch ngay từ khi sinh. Theo quy định của Việt Nam, một đứa trẻ có cha hoặc mẹ là công dân Việt Nam có thể mang quốc tịch Việt Nam, và việc lựa chọn quốc tịch cho con thường được cha mẹ thỏa thuận khi đăng ký khai sinh — nên trên thực tế nhiều cháu con của các cặp Hàn – Việt giữ cả hai quốc tịch trong những năm đầu đời.

Hàn Quốc cho phép tình trạng hai quốc tịch này tồn tại trong một giai đoạn, nhưng không phải là vĩnh viễn. Pháp luật Hàn Quốc đặt ra nghĩa vụ chọn quốc tịch ở một mốc tuổi nhất định, và đây là điểm nhiều gia đình bỏ sót cho đến khi con lớn.

Đến khi nào con phải chọn một quốc tịch?

Theo Luật Quốc tịch Hàn Quốc (국적법 제12조 — nghĩa vụ chọn quốc tịch của người hai quốc tịch), người trở thành người hai quốc tịch trước 20 tuổi về nguyên tắc phải chọn một quốc tịch trước khi đủ 22 tuổi; người trở thành người hai quốc tịch sau 20 tuổi phải chọn trong thời hạn luật định kể từ thời điểm đó. Luật cũng có cơ chế cho phép, trong những điều kiện nhất định, người hai quốc tịch cam kết không hành sử quốc tịch nước ngoài tại Hàn Quốc để giữ tình trạng hiện có — nhưng việc có áp dụng được hay không phụ thuộc vào từng trường hợp.

Riêng với con trai, vấn đề nghĩa vụ quân sự của Hàn Quốc làm cho thời điểm và cách chọn quốc tịch trở nên phức tạp hơn, với những quy định riêng về thời hạn. Vì hậu quả của việc bỏ lỡ mốc chọn quốc tịch có thể ảnh hưởng lâu dài đến tư cách pháp lý của con, đây là điểm nên được rà soát trước, chứ không nên để đến sát hạn.

Nếu con chỉ có quốc tịch Việt Nam thì ở Hàn Quốc thế nào?

Khi cháu chỉ giữ quốc tịch Việt Nam — chẳng hạn vì cha mẹ chưa kết hôn và chưa hoàn tất việc nhận cha con, hoặc vì cháu mang quốc tịch Việt Nam theo mẹ — thì về mặt pháp lý cháu là người nước ngoài tại Hàn Quốc và cần tư cách lưu trú (visa) phù hợp để sinh sống ở đây. Hệ thống visa Hàn Quốc có những loại tư cách lưu trú dành cho con của người định cư hoặc của vợ/chồng người Hàn, nhưng điều kiện áp dụng tùy thuộc vào quan hệ gia đình và hoàn cảnh cụ thể.

Vấn đề trở nên nhạy cảm hơn khi cha mẹ ly thân hoặc ly hôn: tư cách lưu trú của con, người trực tiếp nuôi dưỡng, và việc cháu có thể tiếp tục ở Hàn Quốc hay không đều có thể bị ảnh hưởng cùng lúc. Đây là lúc câu chuyện quốc tịch và visa của con gắn chặt với các vấn đề về quyền nuôi con và tư cách cư trú của người mẹ Việt.

Tóm tắt theo từng tình huống

Bảng dưới đây tóm tắt một cách khái quát các tình huống thường gặp. Việc một hoàn cảnh cụ thể rơi vào nhóm nào, và cần làm gì tiếp theo, là đánh giá pháp lý phụ thuộc vào tình tiết của từng gia đình.

Câu hỏi thường gặp

Con tôi sinh ra ở Việt Nam — cháu vẫn có thể mang quốc tịch Hàn Quốc không?
Có thể. Quốc tịch Hàn Quốc được quyết định theo huyết thống chứ không theo nơi sinh: nếu khi con sinh ra mà cha hoặc mẹ là công dân Hàn Quốc và quan hệ cha/mẹ – con đã được xác lập hợp pháp, con có quốc tịch Hàn Quốc dù sinh ở Việt Nam (국적법 제2조). Nếu cha mẹ chưa kết hôn vào lúc sinh, thường cần thủ tục nhận cha con (인지) để con có thể có quốc tịch Hàn (국적법 제3조). Mỗi hoàn cảnh cần được đánh giá riêng.

Con tôi đang mang cả quốc tịch Hàn và Việt — cháu có phải bỏ một quốc tịch không?
Theo luật Hàn Quốc, người hai quốc tịch nói chung phải chọn một quốc tịch trong thời hạn luật định — với người trở thành hai quốc tịch trước 20 tuổi thì thường là trước khi đủ 22 tuổi (국적법 제12조). Luật có cơ chế cho phép giữ tình trạng hai quốc tịch trong những điều kiện nhất định, nhưng việc áp dụng tùy từng trường hợp, và con trai còn liên quan đến nghĩa vụ quân sự. Nên rà soát trước khi đến sát mốc tuổi.

Nếu con chỉ có quốc tịch Việt Nam thì ở Hàn Quốc bằng visa gì?
Khi con chỉ giữ quốc tịch Việt Nam, cháu là người nước ngoài và cần tư cách lưu trú phù hợp để sinh sống tại Hàn Quốc. Có những loại visa dành cho con của vợ/chồng người Hàn hoặc của người định cư, nhưng điều kiện áp dụng phụ thuộc vào quan hệ gia đình và hoàn cảnh — đặc biệt khi cha mẹ ly thân hoặc ly hôn, tư cách lưu trú của con và người nuôi dưỡng có thể bị ảnh hưởng cùng lúc. Nên xác minh phương án phù hợp với luật sư.

Khi bạn cần trao đổi

Câu chuyện quốc tịch và visa của con trong gia đình Hàn – Việt hiếm khi chỉ là một câu hỏi đơn lẻ: nó đan với việc đăng ký khai sinh ở hai nước, thời điểm nhận cha con, mốc chọn quốc tịch, và — khi cha mẹ không còn ở bên nhau — cả quyền nuôi con lẫn tư cách cư trú của người mẹ. Vì các yếu tố này nối vào nhau và mỗi nước có quy định riêng, một đánh giá ban đầu cùng luật sư thường giúp bạn nhìn được toàn cảnh và tránh những sai sót khiến thủ tục phải làm lại.

Nếu hoàn cảnh của gia đình bạn gần giống những tình huống trên, bạn có thể nhắn qua Facebook Messenger để trao đổi sơ bộ bằng tiếng Việt. Bạn cũng có thể tham khảo thêm trang tổng hợp về quốc tịch và visa cho con trong gia đình Hàn – Việt.

Luật sư Kim Pyoung-ho (김평호) — Văn phòng Luật Yeohae
Luật sư Hàn Quốc, đỗ kỳ thi tư pháp quốc gia, hoàn thành Học viện Đào tạo Tư pháp khóa 43.
Giải thưởng Luật sư Xuất sắc năm 2021.
Từ năm 2014, đã đảm nhận hơn 500 vụ việc thuộc mọi lĩnh vực dân sự, hình sự và gia sự.
Bài viết mang tính tham khảo thông tin pháp lý chung, không thay thế cho tư vấn pháp lý cụ thể. Văn phòng Luật Yeohae — tư vấn pháp lý cho người nước ngoài tại Hàn Quốc.