Tóm tắt nhanh
Bạn vẫn có thể ly hôn đơn phương khi mất liên lạc ở Hàn Quốc, ngay cả khi vợ hoặc chồng đã biến mất hoặc trở về Việt Nam và cắt đứt liên lạc. Trở ngại lớn nhất không phải là “có ly hôn được không”, mà là làm sao tống đạt (송달) giấy tờ cho người không thể liên lạc. Khi không rõ nơi ở của đối phương, tòa án có thể cho phép tống đạt công khai (공시송달, 민사소송법 제194조~제196조) để vụ kiện tiếp tục. Nhưng tòa đòi hỏi bằng chứng rằng bạn đã thực sự nỗ lực tìm kiếm; nếu thủ tục này bị làm sai, bản án có thể bị khiếu nại về sau. Với gia đình Hàn – Việt còn thêm câu hỏi về thẩm quyền tòa án và việc công nhận bản án tại Việt Nam — nên đánh giá cùng luật sư từ sớm. Ở chiều ngược lại, nếu chính đối phương đã lén dùng tống đạt công khai để ly hôn sau lưng bạn dù biết rõ bạn đang ở đâu, bản án đó vẫn có thể bị khiếu nại và chính hành vi đó có thể trở thành căn cứ đòi bồi thường.
“Chồng tôi bỏ đi và tắt điện thoại đã hơn một năm.” “Vợ tôi về Việt Nam rồi chặn hết liên lạc, tôi không biết cô ấy đang ở đâu.” Đây là hai trong số những tình huống mà nhiều người Việt sống tại Hàn Quốc gặp phải khi muốn chấm dứt một cuộc hôn nhân đã không còn. Câu hỏi đặt ra rất thực tế: nếu ngay cả việc liên lạc với người kia cũng không thể, thì ly hôn đơn phương khi mất liên lạc ở Hàn Quốc có khả thi không, và tòa án sẽ xử lý ra sao?
Có thể ly hôn khi không liên lạc được với vợ/chồng không?
Về nguyên tắc là có. Sự đồng ý của đối phương không phải là điều kiện bắt buộc để ly hôn tại tòa án Hàn Quốc. Khi một bên không đồng ý, không phản hồi, hoặc đã biến mất, người còn lại vẫn có thể yêu cầu ly hôn theo thủ tục tố tụng (재판상 이혼) nếu có căn cứ pháp luật. Nói cách khác, việc người kia “trốn tránh” không khóa được cánh cửa ly hôn của bạn.
Nhưng giữa “có quyền ly hôn” và “thực sự nhận được bản án” còn một khoảng cách kỹ thuật mà chính nó khiến những vụ này phức tạp hơn nhiều so với một vụ ly hôn thông thường: vấn đề tống đạt giấy tờ.
Vấn đề mấu chốt: tống đạt giấy tờ khi đối phương biến mất
Theo nguyên tắc tố tụng, đối phương phải được tống đạt (송달) đơn kiện và giấy triệu tập để có cơ hội tự bảo vệ. Khi không rõ địa chỉ hay nơi ở của người kia, giấy tờ không thể giao tận tay — và đây chính là lý do nhiều người lầm tưởng rằng “không tìm được thì không ly hôn được”.
Pháp luật Hàn Quốc có một lối ra cho tình huống này: tống đạt công khai (공시송달, 민사소송법 제194조~제196조). Đây là cơ chế cho phép tòa án coi như đã tống đạt hợp lệ bằng cách niêm yết/công bố, khi không thể giao giấy tờ theo cách thông thường, để vụ kiện không bị bế tắc chỉ vì một bên vắng mặt. Tuy nhiên, tống đạt công khai không phải là một nút bấm dễ dàng: tòa thường chỉ chấp nhận khi người khởi kiện chứng minh được rằng mình đã thực sự nỗ lực xác minh nơi ở của đối phương mà vẫn không tìm ra.
Điều quan trọng cần hiểu là rủi ro phía sau: nếu tống đạt công khai được tiến hành một cách không đúng — chẳng hạn khi thực ra vẫn có thể tìm ra đối phương — thì người vắng mặt sau này có thể khiếu nại, và bản án ly hôn đã có hiệu lực vẫn có thể bị lung lay. Chính vì hậu quả đó kéo dài đến cả tình trạng hôn nhân, visa và những thủ tục về sau, đây là phần mà việc đánh giá và chuẩn bị cùng luật sư có ý nghĩa lớn nhất. Bài viết này không đi vào từng bước thao tác, vì mỗi hoàn cảnh đòi hỏi cách xử lý riêng.
Một lưu ý thêm: khi đối phương hoàn toàn không thể liên lạc, bước hòa giải trên thực tế thường không thể tiến hành, nên vụ việc sẽ đi theo hướng xét xử. Hòa giải không phải là điều kiện tiên quyết bắt buộc trong mọi vụ ly hôn tại Hàn Quốc.
Khi chính đối phương lạm dụng tống đạt công khai để chống lại bạn
Có một tình huống ngược lại mà chúng tôi gặp trong thực tế, và nó nguy hiểm hơn nhiều: không phải bạn không tìm được đối phương, mà chính đối phương giả vờ không biết bạn đang ở đâu. Một người chồng (hoặc vợ) người Hàn dù biết rõ địa chỉ ở nước ngoài của bạn vẫn có thể âm thầm nộp đơn ly hôn bằng cách khai rằng “không rõ nơi ở của đối phương” để được tống đạt công khai. Hậu quả: một bản án ly hôn có thể được tuyên sau lưng bạn mà bạn không hề hay biết, và điều này có thể khiến bạn mất tư cách lưu trú (visa F-6) và không thể quay lại Hàn Quốc.
Nhưng một bản án có được bằng cách như vậy không phải là không thể lay chuyển. Khi đối phương trên thực tế biết rõ địa chỉ của bạn, việc tống đạt công khai có thể bị khiếu nại sau đó; và chính việc cố ý dùng thủ đoạn này để cắt visa và đẩy bạn ra khỏi cuộc sống ở Hàn Quốc có thể được xem là cố ý bỏ rơi (악의의 유기, 민법 제840조 제2호) — một căn cứ để yêu cầu bồi thường (위자료). Văn phòng chúng tôi đã từng đại diện cho một người bạn đời nước ngoài đúng trong hoàn cảnh này, chứng minh được hành vi cố ý bỏ rơi và giúp thân chủ nhận được khoản bồi thường. Kết quả tùy thuộc vào tình tiết từng vụ, nhưng điểm mấu chốt là: một bản án tuyên sau lưng bạn không nhất thiết là dấu chấm hết — với điều kiện bạn hành động kịp thời cùng luật sư.
Tòa án Hàn Quốc có thẩm quyền không khi vợ/chồng đã về Việt Nam?
Đây là câu hỏi riêng của các cặp Hàn – Việt. Khi đối phương đã rời Hàn Quốc và không còn địa chỉ ở đây, liệu tòa án Hàn Quốc còn thẩm quyền (관할) để thụ lý không? Câu trả lời thường là có thể vẫn còn, nhưng phụ thuộc vào mối liên hệ của vụ việc với Hàn Quốc.
Luật Tư pháp quốc tế của Hàn Quốc (국제사법, có hiệu lực từ 05/07/2022) quy định tòa án Hàn Quốc có thẩm quyền xét xử khi vụ việc có “mối liên hệ thực chất” với Hàn Quốc (제2조), và bổ sung quy định riêng về thẩm quyền đối với các vụ việc hôn nhân (제56조) — chẳng hạn khi nơi thường trú chung của vợ chồng từng ở Hàn Quốc, hoặc khi một bên vẫn thường trú tại Hàn Quốc. Trên thực tế, đời sống hôn nhân và tình trạng ly thân hình thành ngay trên đất Hàn Quốc thường là yếu tố kết nối quan trọng.
Tòa án Tối cao Hàn Quốc cũng đã xác nhận hướng này: ngay cả khi quốc tịch hay địa chỉ của hai bên ở nước ngoài, nếu nguyên nhân chính dẫn đến ly hôn được hình thành tại Hàn Quốc (ví dụ một bên ở lại Hàn Quốc khiến tình trạng ly thân phát sinh) và tài sản tranh chấp nằm ở Hàn Quốc, thì có thể công nhận “mối liên hệ thực chất” để Hàn Quốc có thẩm quyền (Tòa án Tối cao Hàn Quốc, bản án ngày 04/02/2021, vụ số 2017므12552). Tuy vậy, đây là đánh giá theo từng vụ, không phải một công thức áp dụng máy móc.
Căn cứ ly hôn khi bị bỏ rơi hoặc khi đối phương mất tích
Khi đối phương bỏ đi hay biến mất, vụ việc thường được đặt trên một trong các căn cứ ly hôn theo 민법 제840조 (Bộ luật Dân sự Hàn Quốc, điều 840). Bảng dưới đây tóm tắt một cách khái quát — việc một hoàn cảnh cụ thể có thỏa mãn căn cứ nào hay không là đánh giá pháp lý phụ thuộc vào tình tiết.
| Hoàn cảnh của bạn | Căn cứ có thể áp dụng (민법 제840조) |
|---|---|
| Vợ/chồng cố ý bỏ đi, cắt đứt liên lạc, không thực hiện nghĩa vụ chung sống và cấp dưỡng. | Khoản 2 — cố ý bỏ rơi bạn đời (악의의 유기). |
| Đối phương mất tích, không rõ còn sống hay đã mất từ 3 năm trở lên. | Khoản 5 — không rõ sống chết từ 3 năm trở lên (생사불명). |
| Quan hệ vợ chồng trên thực tế đã chấm dứt, không thể hồi phục, dù chưa rơi vào hai trường hợp trên. | Khoản 6 — lý do nghiêm trọng khiến không thể duy trì hôn nhân (중대한 사유). |
Bảng chỉ mang tính khái quát. Việc lựa chọn và chứng minh căn cứ phù hợp ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả, và nên được cân nhắc cùng luật sư cho từng vụ.
Ngoài ra, ngay cả khi bản án ly hôn đã có ở Hàn Quốc, bạn thường vẫn cần thực hiện thủ tục ghi chú ly hôn và được công nhận bản án tại Việt Nam để tình trạng hôn nhân được cập nhật ở cả hai nước. Đây là một lớp phức tạp nữa mà các cặp Hàn – Việt không nên bỏ qua khi lên kế hoạch. Bạn có thể tham khảo thêm trang tổng quan của chúng tôi về ly hôn quốc tế Hàn – Việt, và bài viết về ly hôn với chồng Hàn Quốc khi đang ở Việt Nam.
Những điểm cần nhớ
• Sự đồng ý của đối phương không bắt buộc — bạn vẫn có thể ly hôn đơn phương dù người kia không phản hồi hay đã biến mất.
• Trở ngại thực sự là tống đạt giấy tờ; khi không rõ nơi ở, tòa có thể cho phép tống đạt công khai (공시송달, 민사소송법 제194조~제196조) nhưng đòi hỏi chứng minh đã nỗ lực tìm kiếm.
• Tống đạt công khai làm sai có thể khiến bản án bị khiếu nại về sau — đây là rủi ro nên được quản lý cùng luật sư.
• Tòa Hàn Quốc vẫn có thể có thẩm quyền dù đối phương đã về Việt Nam, nếu vụ việc có “mối liên hệ thực chất” với Hàn Quốc (국제사법 제2조·제56조; Tòa án Tối cao Hàn Quốc, vụ 2017므12552).
• Với gia đình Hàn – Việt còn thêm bước công nhận bản án và ghi chú ly hôn tại Việt Nam — nên lập kế hoạch toàn diện từ đầu.
• Ngược lại, nếu đối phương biết địa chỉ của bạn mà vẫn lén dùng tống đạt công khai để ly hôn và cắt visa của bạn, hành vi đó có thể bị coi là cố ý bỏ rơi (악의의 유기) và là căn cứ đòi bồi thường — bản án sau lưng bạn vẫn có thể bị khiếu nại nếu bạn hành động kịp thời.
Câu hỏi thường gặp
Tôi không liên lạc được với vợ/chồng — vẫn ly hôn ở Hàn Quốc được không?
Có thể. Khi không thể tống đạt giấy tờ theo cách thông thường vì đối phương mất liên lạc, tòa án Hàn Quốc có thể cho phép tống đạt công khai (공시송달) để vụ kiện tiếp tục mà không cần đối phương nhận trực tiếp. Tuy nhiên tòa yêu cầu chứng minh bạn đã thực sự nỗ lực tìm kiếm; nếu thủ tục này được làm không đúng, bản án sau đó có thể bị khiếu nại. Vì vậy nên có luật sư đánh giá ngay từ đầu.
Vợ/chồng đã về Việt Nam và không có địa chỉ ở Hàn Quốc — tòa Hàn Quốc còn thẩm quyền không?
Có thể vẫn còn. Tòa án Hàn Quốc có thẩm quyền khi vụ việc có “mối liên hệ thực chất” với Hàn Quốc — ví dụ đời sống hôn nhân và tình trạng ly thân đã hình thành tại Hàn Quốc, hoặc một bên vẫn thường trú ở Hàn Quốc (국제사법 제2조·제56조). Tòa án Tối cao Hàn Quốc từng công nhận thẩm quyền dù quốc tịch hay địa chỉ của hai bên ở nước ngoài, nếu nguyên nhân ly hôn hình thành tại Hàn Quốc (vụ 2017므12552). Việc đánh giá tùy từng vụ.
Mất bao lâu và tôi có phải ra tòa không?
Thời gian thường vào khoảng 6 đến 10 tháng, và nhìn chung không dài hơn một vụ ly hôn tranh chấp thông thường. Trong phần lớn phiên xử, luật sư có thể đại diện cho bạn, trừ khi tòa yêu cầu đương sự có mặt. Mỗi hoàn cảnh khác nhau nên cần được đánh giá riêng.
Chồng/vợ người Hàn đã ly hôn lén bằng tống đạt công khai dù biết địa chỉ của tôi — tôi có thể làm gì?
Bạn có thể có cơ sở để khiếu nại. Nếu đối phương thực sự biết bạn đang ở đâu mà vẫn khai “không rõ nơi ở” để được tống đạt công khai, việc tống đạt đó có thể bị phản đối sau khi bản án đã tuyên; và việc cố ý dùng cách này để cắt visa và đẩy bạn ra khỏi Hàn Quốc có thể được xem là cố ý bỏ rơi (악의의 유기), làm căn cứ đòi bồi thường (위자료). Văn phòng chúng tôi đã từng xử lý một vụ như vậy. Kết quả phụ thuộc vào tình tiết, nên hãy nhờ luật sư đánh giá càng sớm càng tốt.
Khi bạn cần trao đổi
Một vụ ly hôn khi đối phương biến mất hay đã về Việt Nam đòi hỏi xử lý đồng thời nhiều câu hỏi: thẩm quyền của tòa, cách tống đạt hợp lệ, căn cứ ly hôn phù hợp, và việc bản án có “đứng vững” về sau cũng như được công nhận tại Việt Nam. Vì các yếu tố này đan vào nhau, một đánh giá ban đầu cùng luật sư thường giúp bạn tránh những sai sót khiến vụ việc kéo dài hoặc phải làm lại.
Nếu hoàn cảnh của bạn gần giống những tình huống trên, bạn có thể nhắn qua Facebook Messenger để trao đổi sơ bộ bằng tiếng Việt.
Luật sư Kim Pyoung-ho (김평호) — Văn phòng Luật Yeohae
Luật sư Hàn Quốc, đỗ kỳ thi tư pháp quốc gia, hoàn thành Học viện Đào tạo Tư pháp khóa 43.
Đăng ký Luật sư chuyên ly hôn tại Hiệp hội Luật sư Hàn Quốc (Korean Bar Association). Giải thưởng Luật sư Xuất sắc năm 2021.
Từ năm 2014, đã đảm nhận hơn 500 vụ việc thuộc mọi lĩnh vực dân sự, hình sự và gia sự.
Bài viết mang tính tham khảo thông tin pháp lý chung, không thay thế cho tư vấn pháp lý cụ thể. Văn phòng Luật Yeohae — chuyên về hôn nhân quốc tế và ly hôn Hàn – Việt.