Người Việt bị trục xuất sau án hình sự ở Hàn Quốc — kết cục có thể thay đổi được không?

Bài viết dưới đây dựa trên tình tiết của một bản án có thật tại Hàn Quốc; tên nhân vật và một số chi tiết đã được thay đổi, dựng lại thành câu chuyện minh họa.

“Tôi chưa từng ngồi tù một ngày nào. Tại sao tôi phải bỏ lại tất cả?”

Một buổi sáng đầu năm, ông R — một doanh nhân nước ngoài đã sống ở Hàn Quốc tám năm — đến văn phòng xuất nhập cảnh để nhận kết quả gia hạn visa kinh doanh như mọi lần. Nhưng lần này, thứ ông nhận được không phải là con dấu gia hạn, mà là một tờ giấy có dòng chữ ông chưa từng nghĩ sẽ dành cho mình: lệnh xuất cảnh (출국명령), kèm thời hạn phải rời khỏi Hàn Quốc.

Ông R gọi điện cho vợ — một người Hàn Quốc — và chỉ nói được một câu: “Họ bảo anh phải rời đi.” Công ty thương mại ông gây dựng từ con số không, ngôi nhà, cuộc hôn nhân, các đối tác làm ăn — tất cả đều ở Hàn Quốc. Lý do được nêu trong hồ sơ: ông từng có một vài xử lý bất lợi liên quan đến vi phạm pháp luật.

Cụ thể là gì? Vài năm trước, ông R nhận xử lý đóng gói một chiếc máy xúc cũ để xuất khẩu mà không biết rõ nguồn gốc của nó — viện kiểm sát xác định ông chỉ vô ý, sự việc không nghiêm trọng, nên quyết định đình chỉ truy tố theo hướng không truy tố (기소유예). Cần lưu ý: đây không phải là một bản án kết tội, mà là việc viện kiểm sát quyết định không đưa vụ việc ra xét xử. Lần khác, ông thuê một mảnh đất làm bãi tập kết hàng từ một chủ đất — người đã không xin phép chuyển đổi mục đích sử dụng đất nông nghiệp — và vì vậy ông bị phạt tiền 5 triệu won theo Luật Đất nông nghiệp. Không có ngày nào ngồi tù, và một trong hai trường hợp thậm chí không bị truy tố. Nhưng khi hồ sơ gia hạn visa được đặt lên bàn thẩm tra, những ghi nhận về tiền sử xử lý đó vẫn trở thành căn cứ để từ chối gia hạn và yêu cầu ông rời khỏi Hàn Quốc.

Vì sao một bản án hình sự lại dẫn đến vấn đề trục xuất?

Luật Quản lý Xuất nhập cảnh Hàn Quốc (출입국관리법) có cả cơ chế cưỡng chế trục xuất (강제퇴거) và lệnh xuất cảnh (출국명령) — nói chung, một bản án hình sự nặng có thể nằm trong số các căn cứ được pháp luật liệt kê. Nhưng trong những vụ liên quan đến gia hạn hoặc thay đổi visa như trường hợp ông R, cơ quan xuất nhập cảnh thường không chỉ nhìn vào một con số hình phạt, mà đánh giá tổng thể: tư cách lưu trú, mức độ vi phạm, tiền sử xử lý và hoàn cảnh sinh sống. Vì vậy không nên chỉ nhìn vào kết quả của vụ án hình sự để đoán trước số phận chiếc visa.

Điểm nhiều người Việt không biết: sau khi vụ án hình sự kết thúc, cơ quan xuất nhập cảnh còn tiến hành một thủ tục thẩm tra riêng (사범심사), hoàn toàn độc lập với tòa án hình sự. Đây là quyết định mang tính tùy nghi theo từng trường hợp, không phải hậu quả tự động của vụ án. Cùng một loại vi phạm, có người tiếp tục được gia hạn visa, có người nhận lệnh xuất cảnh.

Cũng vì là quyết định tùy nghi, nó có thể bị xem xét lại — và đó chính là điều ông R quyết định làm.

Câu trả lời của tòa án

Ông R khởi kiện yêu cầu hủy lệnh xuất cảnh. Tòa án địa phương Incheon, trong bản án tuyên ngày 05/11/2015 (số vụ án 2015구합50805), đã hủy lệnh xuất cảnh đối với ông.

Lý do của tòa, nói một cách dễ hiểu: vi phạm thứ nhất chỉ là lỗi vô ý và nhẹ đến mức viện kiểm sát đã miễn truy tố; vi phạm thứ hai bắt nguồn chủ yếu từ việc chủ đất cho thuê đất chưa được phép chuyển đổi, và tòa hình sự cũng đã phản ánh điều đó khi phạt chủ đất nặng hơn nhiều lần. Tòa nhấn mạnh rằng hồ sơ của ông R không phải là một trường hợp phạm tội nghiêm trọng: một việc chỉ dừng ở 기소유예 vì lỗi vô ý và mức độ nhẹ, việc còn lại là phạt tiền trong bối cảnh chủ đất cũng có lỗi lớn. Đặt lên bàn cân, thiệt hại ông R phải gánh — mất toàn bộ cơ sở cuộc sống đã gây dựng — lớn hơn nhiều so với lợi ích công mà lệnh xuất cảnh đạt được. Bản án trên kết luận: cơ quan xuất nhập cảnh đã vượt quá và lạm dụng quyền tùy nghi của mình.

Bản án này có ý nghĩa gì với người trong cuộc?

Câu chuyện của ông R mang hai bài học ngược chiều nhau, và cả hai đều quan trọng.

Thứ nhất — đừng vội tuyệt vọng. Nhận lệnh xuất cảnh hay quyết định trục xuất không phải lúc nào cũng là dấu chấm hết. Đối với lệnh xuất cảnh, người nước ngoài có thể yêu cầu hủy bằng khiếu nại/kháng nghị theo thủ tục hành chính (행정심판) hoặc khởi kiện vụ án hành chính (행정소송); riêng với quyết định cưỡng chế trục xuất, Luật Quản lý Xuất nhập cảnh còn có thêm thủ tục phản đối (이의신청) gửi Bộ trưởng Tư pháp. Như bản án trên cho thấy, tòa án thực sự có hủy những quyết định quá nặng so với vi phạm. Nhưng cũng cần nói rõ: trong nhiều vụ khác — khi vi phạm nghiêm trọng, tái phạm nhiều lần — tòa đã giữ nguyên lệnh.

Và đây là điều tuyệt đối không được bỏ qua: các thủ tục này đều có thời hạn rất ngắn và rất nghiêm ngặt. Ngay trong ngày nhận quyết định, cần kiểm tra ba mốc thời gian — ngày nhận quyết định, thời hạn phải xuất cảnh ghi trên quyết định, và thời hạn nộp đơn khiếu nại/khởi kiện. Bỏ lỡ một mốc có thể khiến mọi lập luận về sau, dù mạnh đến đâu, cũng không còn cơ hội được xem xét. Ranh giới giữa hai kết cục nằm ở tình tiết cụ thể của từng hồ sơ và cách những tình tiết đó được trình bày — đúng lúc.

Thứ hai — đừng chủ quan. Ông R từng nghĩ hai vụ việc “chỉ phạt tiền” đã khép lại từ lâu. Nhưng với người nước ngoài, hồ sơ hình sự — kể cả ở mức phạt tiền — vẫn nằm đó và có thể được lật lại ở mỗi lần gia hạn hay thay đổi visa. Vụ án hình sự kết thúc không có nghĩa là rủi ro lưu trú kết thúc.

Vì vậy, với người nước ngoài đang đối mặt với một vụ án hình sự tại Hàn Quốc, chiến lược đúng không chỉ là giảm nhẹ hình phạt, mà phải tính đến cả những gì diễn ra sau bản án — giai đoạn thẩm tra của cơ quan xuất nhập cảnh. Những gì đã trình bày, đã nộp ở giai đoạn đầu sẽ ảnh hưởng đến toàn bộ chặng đường sau; thông thường, càng để muộn thì lựa chọn còn lại càng hẹp. Bạn có thể tìm hiểu thêm tại trang tổng hợp về hỗ trợ pháp lý vụ án hình sự cho người Việt tại Hàn Quốc, hoặc bài viết về những điều cần làm khi người Việt bị bắt tại Hàn Quốc.

Những điểm cần nhớ

• Bản án hình sự là căn cứ để cơ quan xuất nhập cảnh xem xét các biện pháp như trục xuất hoặc lệnh xuất cảnh — nhưng đó là quyết định tùy nghi theo từng trường hợp, không phải hậu quả tự động.
• Ngay cả mức phạt tiền cũng có thể ảnh hưởng đến gia hạn visa; ngược lại, có án hình sự không có nghĩa chắc chắn phải rời Hàn Quốc.
• Đã có bản án tòa hủy lệnh xuất cảnh vì xử lý quá nặng so với vi phạm — nhưng kết quả phụ thuộc hoàn toàn vào tình tiết từng vụ.
• Vụ án hình sự và thủ tục lưu trú cần được tính toán song song ngay từ giai đoạn đầu; càng muộn, lựa chọn càng thu hẹp.

Câu hỏi thường gặp

Bị kết án hình sự ở Hàn Quốc có chắc chắn bị trục xuất không?

Không. Theo Luật Quản lý Xuất nhập cảnh, bản án hình sự là một trong những căn cứ để cơ quan xuất nhập cảnh xem xét các biện pháp lưu trú như trục xuất hoặc lệnh xuất cảnh. Đây là quyết định tùy nghi dựa trên mức án, loại visa, hoàn cảnh gia đình và nhiều yếu tố khác — không phải hậu quả tự động của bản án.

Đã nhận lệnh xuất cảnh thì còn cách nào ở lại Hàn Quốc không?

Lệnh xuất cảnh có thể bị yêu cầu hủy bằng khiếu nại hành chính (행정심판) hoặc khởi kiện hành chính (행정소송); riêng quyết định cưỡng chế trục xuất còn có thêm thủ tục phản đối (이의신청) gửi Bộ trưởng Tư pháp. Đã có trường hợp tòa hủy lệnh vì quá nặng so với vi phạm, nhưng cũng có nhiều vụ tòa giữ nguyên. Quan trọng nhất: các thủ tục này có thời hạn rất ngắn — cần kiểm tra ngay ngày nhận quyết định, thời hạn xuất cảnh và thời hạn nộp đơn, vì bỏ lỡ một mốc có thể mất hẳn cơ hội.

Chỉ bị phạt tiền thì visa có bị ảnh hưởng không?

Có thể. Hồ sơ vi phạm hoặc xử lý hình sự, kể cả trường hợp chỉ bị phạt tiền, có thể được xem xét khi gia hạn hoặc thay đổi visa. Mức độ ảnh hưởng tùy thuộc vào loại vi phạm, kết quả xử lý và tư cách lưu trú.

Nếu bạn hoặc người thân đang đối mặt với vụ án hình sự, hoặc đã nhận thông báo thẩm tra hay lệnh xuất cảnh từ cơ quan xuất nhập cảnh Hàn Quốc, hãy liên hệ với chúng tôi qua Facebook Messenger để được tư vấn bằng tiếng Việt.