ประกันตัวในเกาหลี: คนไทยถูกคุมขัง ขอปล่อยตัวก่อนศาลพิพากษาได้อย่างไร

หมายเหตุ: สถานการณ์ตัวอย่างในบทความนี้เรียบเรียงขึ้นจากรูปแบบคำถามที่ครอบครัวคนไทยติดต่อเข้ามาบ่อยที่สุด ไม่ใช่คดีใดคดีหนึ่งของสำนักงานหรือของศาลใดโดยเฉพาะ

ประกันตัวในเกาหลี ทำได้หรือไม่ — คำตอบสั้น ๆ คือ ได้ แต่ต้องยื่นให้ตรงกลไกและตรงขั้นตอน กฎหมายเกาหลีไม่ได้มีวิธีขอออกจากที่คุมขังเพียงวิธีเดียว แต่มีสองกลไกที่ทำงานคนละช่วงเวลา ก่อนอัยการสั่งฟ้องคือ การตรวจสอบความชอบด้วยกฎหมายของการจับกุมหรือการคุมขัง (มาตรา 214-2 ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญาเกาหลี) หลังถูกสั่งฟ้องแล้วจึงเป็น การประกันตัว (มาตรา 94–100)

เส้นแบ่งนี้สำคัญกว่าที่ครอบครัวส่วนใหญ่คาดไว้ เพราะคำร้องที่ยื่นผิดขั้นตอนจะไม่ถูกพิจารณาในเนื้อหา และเวลาที่หมดไปกับการยื่นผิดที่ ไม่ได้ถูกคืนกลับมา

สองกลไก สองขั้นตอน

เส้นแบ่งอยู่ที่วันที่อัยการยื่นฟ้องคดีต่อศาล ก่อนวันนั้นผู้ถูกดำเนินคดีมีสถานะเป็น ผู้ต้องหา หลังวันนั้นเปลี่ยนเป็น จำเลย และกฎหมายให้เครื่องมือคนละชุดกับสองสถานะนี้

ก่อนถูกสั่งฟ้อง มาตรา 214-2 วรรคหนึ่ง ให้ผู้ต้องหาที่ถูกจับกุมหรือคุมขัง รวมทั้งทนายความ ผู้แทนโดยชอบธรรม คู่สมรส ญาติสายตรง พี่น้องร่วมบิดามารดา สมาชิกครอบครัว ผู้อยู่ร่วมกัน หรือนายจ้าง ยื่นคำร้องต่อศาลที่มีเขตอำนาจเพื่อขอให้ตรวจสอบว่าการจับกุมหรือการคุมขังนั้นชอบด้วยกฎหมายหรือไม่ วรรคสี่กำหนดกรอบเวลาไว้ชัด — นับแต่คำร้องถูกรับไว้ ศาลต้องไต่สวนผู้ถูกจับหรือถูกคุมขังและตรวจเอกสารในสำนวนภายใน 48 ชั่วโมง แล้วมีคำสั่งยกคำร้องหรือสั่งปล่อยตัว

ในชั้นนี้มีทางที่สามอยู่ด้วย มาตรา 214-2 วรรคห้า ให้ศาลสั่งปล่อยตัวผู้ต้องหาที่ถูกคุมขังโดยมีเงื่อนไขให้วางเงินประกันการมาศาลได้ แต่ตัดความเป็นไปได้นี้ออกหากมีเหตุอันควรเชื่อว่าผู้นั้นจะทำลายพยานหลักฐาน หรือจะทำอันตรายต่อชีวิต ร่างกาย หรือทรัพย์สินของผู้เสียหาย ผู้ที่รู้ข้อเท็จจริงอันจำเป็นแก่การพิจารณาคดี หรือญาติของบุคคลเหล่านั้น และเมื่อสั่งปล่อยตัวตามช่องทางนี้ ศาลกำหนดข้อจำกัดเรื่องที่อยู่และหน้าที่มาศาลตามวันเวลาที่กำหนดเพิ่มเติมได้ (วรรคหก)

สิ่งที่ควรทราบตั้งแต่ต้นคือวรรคแปด — คำสั่งของศาลตามวรรคสามและวรรคสี่ อุทธรณ์ไม่ได้ ในทางปฏิบัติจึงเป็นโอกาสเดียว ไม่ใช่กระบวนการหลายรอบที่ค่อย ๆ แก้ไปได้

หลังถูกสั่งฟ้อง จึงเข้าสู่เรื่องประกันตัวตามมาตรา 94 ซึ่งกำหนดผู้มีสิทธิยื่นไว้ในทำนองเดียวกัน คือจำเลย ทนายความ ผู้แทนโดยชอบธรรม คู่สมรส ญาติสายตรง พี่น้องร่วมบิดามารดา สมาชิกครอบครัว ผู้อยู่ร่วมกัน และนายจ้าง กฎหมายไม่ได้เรียกร้องว่าเรื่องต้องเริ่มจากตัวผู้ถูกคุมขังเอง

การคุมขังกินเวลาได้นานเท่าใด

การเข้าใจกรอบเวลาทำให้เห็นว่าเหตุใดเวลาจึงเป็นตัวแปรในตัวมันเอง ก่อนสั่งฟ้องกรอบเวลาสั้นและตายตัว หลังสั่งฟ้องนับเป็นเดือน

ก่อนสั่งฟ้อง เวลารวมอยู่ที่ประมาณหนึ่งเดือน และเป็นช่วงที่การสอบสวนเดินหนักที่สุด หลังสั่งฟ้องแล้ว หน่วยนับเปลี่ยนเป็นเดือน สำหรับคนไทยที่มีงาน มีสัญญาเช่า และมีสถานะการพำนักผูกอยู่กับที่ทำงานในเกาหลี แต่ละเดือนนั้นมีผลตามมาเป็นของตัวเองนอกเหนือจากตัวคดีอาญา

ประกันตัวในเกาหลี: เมื่อไรศาล “ต้อง” และเมื่อไรเพียง “อาจ”

กฎหมายเกาหลีวางหลักไว้ในทางที่โน้มไปทางปล่อยตัว มาตรา 95 เขียนว่าเมื่อมีคำร้องขอประกันตัว ศาล ต้อง อนุญาต เว้นแต่กรณีที่ระบุไว้ ปัญหาอยู่ที่ว่ารายการข้อยกเว้นนั้นครอบคลุมคดีอาญาส่วนสำคัญเอาไว้

หากข้อใดข้อหนึ่งถือว่ามีอยู่ หน้าที่ของศาลที่จะต้องอนุญาตก็หมดไป แต่เรื่องยังไม่จบเพียงเท่านั้น มาตรา 96 ให้ศาลอนุญาตให้ประกันตัวได้แม้มีข้อยกเว้น โดยอาศัยอำนาจของศาลเองหรือตามคำร้องของผู้มีสิทธิ หากมีเหตุอันสมควร ความต่างของสองมาตรานี้เป็นเรื่องพื้นฐาน — มาตราหนึ่งถกกันว่าข้อยกเว้นใช้บังคับหรือไม่ อีกมาตราหนึ่งถกกันว่ามีเหตุให้ออกจากข้อยกเว้นนั้นหรือไม่ และในคดีที่ข้อกล่าวหาหนัก การโต้แย้งเกือบทั้งหมดเกิดขึ้นบนมาตรา 96

นอกจากนี้ กฎหมายยังมีกลไกแยกต่างหากคือการเพิกถอนการคุมขังตามมาตรา 93 — เมื่อเหตุแห่งการคุมขังไม่มีอยู่หรือหมดไป ศาลต้องมีคำสั่งเพิกถอน กลไกนี้ไม่ผูกกับการวางเงิน

เหตุใดคดียาเสพติดจึงมักติดข้อ 1 ตั้งแต่ต้น

คำถามที่ครอบครัวคนไทยถามบ่อยที่สุดคือ ทำไมคดีของญาติเราจึงดูยากกว่าคดีอื่น คำตอบส่วนหนึ่งอยู่ที่โครงสร้างอัตราโทษของพระราชบัญญัติควบคุมยาเสพติดของเกาหลี ซึ่งแยกฐานความผิดตามประเภทของสารและลักษณะการกระทำ แล้วให้อัตราโทษต่างกันมาก

ความหมายในทางปฏิบัติมีสองชั้น ชั้นแรก คำว่า “คดียาเสพติด” ไม่ได้เป็นก้อนเดียวกันในสายตากฎหมายเกาหลี ฐานความผิดที่ถูกฟ้องจริงเป็นตัวกำหนดว่าคดีนั้นตกอยู่ในข้อยกเว้นตั้งแต่แรกหรือไม่ ชั้นที่สอง สำหรับคดีที่เข้าข้อยกเว้น ทางที่เหลือไม่ใช่ “ประกันตัวไม่ได้” แต่เป็นการต้องอาศัยมาตรา 96 ซึ่งเป็นดุลพินิจของศาล และเป็นคนละงานกับการยื่นคำร้องธรรมดา

ข้อควรระวังคือเรื่องนี้ไม่ตัดสินได้จากคำบอกเล่า ฐานความผิดที่ปรากฏในคำฟ้องกับสิ่งที่ครอบครัวเข้าใจว่าญาติถูกกล่าวหา มักไม่ตรงกันเสมอไป และความต่างนั้นเปลี่ยนคำตอบทั้งหมด รายละเอียดเรื่องการต่อสู้เนื้อหาคดียาเสพติดเป็นอีกเรื่องหนึ่ง อ่านได้ที่ การต่อสู้คดียาเสพติดสำหรับชาวต่างชาติในเกาหลี

จุดที่สถานะของคนต่างชาติถูกประเมินเข้มกว่า

ไม่มีบทบัญญัติใดตั้งกฎประกันตัวเฉพาะสำหรับคนต่างชาติ ความยากไม่ได้อยู่ที่ถ้อยคำของกฎหมาย แต่อยู่ที่วิธีที่ข้อยกเว้นสองข้อถูกนำมาใช้

ความเสี่ยงหลบหนี (ข้อ 4) ศาลประเมินว่าอะไรยึดคนคนนั้นไว้กับเกาหลี — ระยะเวลาที่อยู่มา ครอบครัว ความสัมพันธ์ทางการจ้างงาน และลักษณะของสถานะการพำนัก คนต่างชาติที่เพิ่งเข้ามาหรืออยู่ด้วยวีซ่าระยะสั้นมีชุดข้อเท็จจริงเหล่านี้น้อยกว่าโดยสภาพ ทั้งที่เจตนาส่วนตัวที่จะหลบหนีอาจไม่มีอยู่เลย

ที่อยู่ (ข้อ 5) ในทางรูปแบบคือความชัดเจนของที่อยู่ ในทางปฏิบัติปัญหาเกิดเมื่อผู้ถูกคุมขังพักในหอพักของนายจ้าง อาศัยกับคนรู้จัก เช่าระยะสั้น หรือเมื่อที่พักจริงไม่ตรงกับข้อมูลที่ลงทะเบียนไว้

มีอีกด้านหนึ่งที่ควรพูดตรง ๆ เช่นกัน มาตรา 99 วรรคสอง ห้ามศาลกำหนดเงื่อนไขที่จำเลยไม่อาจปฏิบัติได้ตามฐานะทางการเงินและทรัพย์สินของตน และวรรคหนึ่งกำหนดให้ศาลต้องคำนึงถึงสภาพและความหนักเบาของความผิด น้ำหนักของพยานหลักฐาน ประวัติ บุคลิก สภาพแวดล้อมและทรัพย์สินของจำเลย รวมทั้งพฤติการณ์ภายหลังการกระทำความผิด เช่น การชดใช้แก่ผู้เสียหาย กล่าวคือ การมีเงินน้อยโดยตัวมันเองไม่ควรกลายเป็นเหตุให้ไม่ได้รับการปล่อยตัว การปล่อยตัวคนต่างชาติในเกาหลีเกิดขึ้นจริงและเกิดขึ้นอยู่เสมอ แต่ผลลัพธ์ขึ้นอยู่กับว่าข้อเท็จจริงที่ไม่ปรากฏขึ้นเองจากสำนวนการสอบสวนได้ถูกเสนอต่อศาลครบถ้วนเพียงใด

เงื่อนไขประกันตัวไม่ใช่แค่เงิน

มาตรา 98 ให้ศาลกำหนดเงื่อนไขอย่างน้อยหนึ่งข้อจากเก้าข้อ เท่าที่จำเป็นและสมควร เงื่อนไขเหล่านั้นรวมถึงการทำหนังสือสัญญาว่าจะมาศาลตามวันเวลาและสถานที่ที่ศาลกำหนดและจะไม่ทำลายพยานหลักฐาน (ข้อ 1) การจำกัดที่อยู่ไว้ตามที่ศาลกำหนดและต้องขออนุญาตศาลหากจำเป็นต้องย้าย (ข้อ 3) การห้ามเข้าใกล้ที่อยู่หรือที่ทำงานของผู้เสียหายและผู้ที่รู้ข้อเท็จจริงอันจำเป็นแก่การพิจารณาคดี (ข้อ 4) การวางเงินประกันหรือให้หลักประกัน (ข้อ 8) และเงื่อนไขอื่นที่ศาลเห็นสมควรเพื่อประกันการมาศาล (ข้อ 9)

ข้อที่ครอบครัวคนไทยควรอ่านซ้ำคือ ข้อ 6 — การทำหนังสือสัญญาว่าจะไม่เดินทางออกนอกประเทศโดยไม่ได้รับอนุญาตจากศาล ความเข้าใจที่พบบ่อยที่สุดคือคิดว่าเมื่อได้ประกันตัวแล้วจะกลับประเทศไทยได้ ตามกฎหมายเกาหลี ไม่ใช่ การประกันตัวเปลี่ยนสถานที่ที่ผู้ถูกดำเนินคดีรอการพิจารณาคดี ไม่ได้ยุติคดี และคดียังเดินต่อไปตามกำหนดนัดของศาลเกาหลี

ในทางกลับกัน มีข้อหนึ่งที่เป็นคุณกับครอบครัวที่อยู่ไกล มาตรา 100 วรรคสอง ให้ศาลอนุญาตให้บุคคลอื่นนอกจากผู้ยื่นคำร้องเป็นผู้ชำระเงินประกันได้ และวรรคสามให้ใช้หลักทรัพย์หรือหนังสือค้ำประกันที่บุคคลอื่นซึ่งมิใช่จำเลยจัดทำแทนเงินประกันได้ โดยหนังสือค้ำประกันต้องระบุว่าจะชำระเงินตามจำนวนที่ประกันเมื่อใดก็ได้ (วรรคสี่) ส่วนวรรคหนึ่งกำหนดว่าเงื่อนไขบางข้อ รวมทั้งข้อ 8 เรื่องเงินประกัน ต้องปฏิบัติให้ครบก่อน จึงจะบังคับตามคำสั่งอนุญาตประกันตัวได้ — คำสั่งอนุญาตกับการได้ออกจริงจึงไม่ใช่วันเดียวกันเสมอไป

การเพิกถอนบังคับได้ทันที

มาตรา 102 วรรคสอง ให้ศาลเพิกถอนการประกันตัวได้ตามอำนาจของศาลเองหรือตามคำร้องของพนักงานอัยการ เมื่อจำเลยหลบหนี มีเหตุอันควรเชื่อว่าจะหลบหนีหรือทำลายพยานหลักฐาน ไม่มาศาลตามหมายเรียกโดยไม่มีเหตุอันสมควร มีเหตุอันควรเชื่อว่าจะทำอันตรายต่อผู้เสียหายหรือผู้ที่รู้ข้อเท็จจริงอันจำเป็นแก่การพิจารณาคดีหรือญาติของบุคคลเหล่านั้น หรือฝ่าฝืนเงื่อนไขที่ศาลกำหนด นอกจากนี้ วรรคสามยังให้ศาลสั่งปรับทางปกครองไม่เกิน 10 ล้านวอน หรือกักขังไม่เกิน 20 วัน แก่จำเลยที่ฝ่าฝืนเงื่อนไขประกันตัวโดยไม่มีเหตุอันสมควรได้

จุดที่มีผลจริงคือเรื่องผลของการอุทธรณ์ ศาลฎีกาเกาหลี คำสั่งวันที่ 29 ตุลาคม 2563 (ค.ศ. 2020) คดีหมายเลข 2020모633 วินิจฉัยว่า คำสั่งเพิกถอนการประกันตัวที่ศาลสูงเป็นผู้สั่ง ไม่มีผลเป็นการทุเลาการบังคับ ศาลให้เหตุผลว่าคำสั่งเพิกถอนการประกันตัวของศาลชั้นต้นนั้นอุทธรณ์แบบธรรมดาได้ และการอุทธรณ์แบบธรรมดาไม่มีผลทุเลาการบังคับ (ป.วิ.อาญาเกาหลี ม.102 วรรค 2, ม.402, ม.403 วรรค 2 และ ม.409) ซึ่งเป็นไปเพื่อให้สามารถนำตัวจำเลยที่ได้รับการปล่อยตัวไปแล้วกลับมาควบคุมได้โดยเร็ว และเหตุผลนี้ไม่เปลี่ยนไปเพราะคำสั่งนั้นออกในชั้นศาลใด

ผลในทางปฏิบัติสำหรับครอบครัวคือ การเพิกถอนไม่ใช่เรื่องที่ “ยื่นอุทธรณ์ไว้ก่อนแล้วค่อยว่ากัน” การกลับเข้าที่คุมขังเกิดขึ้นก่อน การโต้แย้งเกิดขึ้นทีหลัง

ปล่อยตัวแล้ว เรื่องสถานะการพำนักยังเป็นอีกเส้นหนึ่ง

การได้รับการปล่อยตัวในคดีอาญาไม่ได้ตอบคำถามเรื่องสถานะการพำนัก ทั้งสองเรื่องเดินอยู่คนละสาย ตัดสินโดยองค์กรคนละองค์กร และใช้เกณฑ์คนละชุด พระราชบัญญัติควบคุมการเข้าเมืองของเกาหลี มาตรา 84 วรรคหนึ่ง กำหนดหน้าที่ให้เจ้าหน้าที่ของรัฐหรือองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นที่พบบุคคลซึ่งเข้าข่ายตามมาตรา 46 วรรคหนึ่ง หรือที่เห็นว่าฝ่าฝืนกฎหมายฉบับนี้ ในระหว่างปฏิบัติหน้าที่ ต้องแจ้งหัวหน้าสำนักงานตรวจคนเข้าเมืองและคนต่างด้าวประจำท้องที่โดยไม่ชักช้า

ดังนั้นคำตอบที่ตรงไปตรงมาคือ ผลด้านคนเข้าเมืองในแต่ละรายต้องพิจารณาจากสถานะการพำนักที่มีอยู่ ระยะเวลาที่เหลือ และผลของคดีอาญาเมื่อถึงที่สุด ไม่อาจสรุปล่วงหน้าจากข้อเท็จจริงเพียงว่าได้รับการปล่อยตัวแล้วหรือยัง

สิ่งที่ครอบครัวในไทยยื่นได้ตามกฎหมาย

ครอบครัวที่อยู่ไทยมักรู้สึกว่าไม่มีสถานะจะทำอะไรได้ ในเรื่องนี้กฎหมายเกาหลีตอบไว้ค่อนข้างชัด ทั้งมาตรา 94 และมาตรา 214-2 วรรคหนึ่ง ให้สิทธิยื่นคำร้องแก่คู่สมรส ญาติสายตรง พี่น้องร่วมบิดามารดา และสมาชิกครอบครัว ไม่ใช่เฉพาะตัวผู้ถูกคุมขังหรือทนายความ และมาตรา 100 วรรคสอง ยังเปิดให้บุคคลอื่นเป็นผู้ชำระเงินประกันแทนได้

แต่สิทธิยื่นคำร้องกับการทำให้คำร้องมีน้ำหนักเป็นคนละเรื่อง ข้อเท็จจริงที่ชี้ขาดข้อ 4 และข้อ 5 ของมาตรา 95 ไม่ได้ปรากฏขึ้นเองจากสำนวน และการยื่นในชั้นที่อุทธรณ์ไม่ได้ (ม.214-2 วรรค 8) หมายความว่าโอกาสไม่ได้เวียนมาอีก นี่คือเหตุผลที่การรู้ว่าคดีอยู่ขั้นตอนใด ณ วันนี้ สำคัญกว่าการรีบตัดสินใจว่าจะทำอะไร

หากญาติของท่านเพิ่งถูกจับและยังอยู่ในชั้นสอบสวน สิ่งที่ต้องเร่งจัดการเป็นคนละชุดกับบทความนี้ อ่านเพิ่มเติมได้ที่ ญาติถูกจับคดียาเสพติดที่เกาหลี: สิ่งที่ครอบครัวในไทยต้องรู้

คำถามที่พบบ่อย

คนไทยที่ถูกคุมขังในเกาหลี ขอประกันตัวได้ตั้งแต่เมื่อไร

ขึ้นอยู่กับขั้นตอนของคดี การขอประกันตัวในเกาหลีตามตามมาตรา 94 ถึงมาตรา 100 ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญาเกาหลี ใช้ได้เมื่อถูกสั่งฟ้องแล้ว ก่อนหน้านั้นกลไกที่ใช้คือการตรวจสอบความชอบด้วยกฎหมายของการจับกุมหรือการคุมขังตามมาตรา 214-2 ซึ่งศาลต้องไต่สวนภายใน 48 ชั่วโมงนับแต่รับคำร้อง และคำสั่งของศาลในชั้นนี้อุทธรณ์ไม่ได้ (วรรค 8) การยื่นผิดขั้นตอนทำให้คำร้องไม่ถูกพิจารณาในเนื้อหา

ครอบครัวที่อยู่ประเทศไทยยื่นขอประกันตัวแทนได้หรือไม่

ได้ตามกฎหมาย มาตรา 94 ระบุผู้มีสิทธิยื่นไว้ว่าได้แก่จำเลย ทนายความ ผู้แทนโดยชอบธรรม คู่สมรส ญาติสายตรง พี่น้องร่วมบิดามารดา สมาชิกครอบครัว ผู้อยู่ร่วมกัน และนายจ้าง มาตรา 214-2 วรรคหนึ่งให้สิทธิแก่บุคคลกลุ่มเดียวกันในชั้นก่อนสั่งฟ้อง และมาตรา 100 วรรคสอง ยังให้ศาลอนุญาตให้บุคคลอื่นนอกจากผู้ยื่นคำร้องเป็นผู้ชำระเงินประกันได้

ถ้าได้ประกันตัวแล้ว จะเดินทางกลับประเทศไทยได้หรือไม่

โดยทั่วไปไม่ได้ มาตรา 98 (6) ให้ศาลกำหนดเงื่อนไขให้ทำหนังสือสัญญาว่าจะไม่เดินทางออกนอกประเทศโดยไม่ได้รับอนุญาตจากศาล และการฝ่าฝืนเงื่อนไขเป็นเหตุให้ศาลเพิกถอนการประกันตัวได้ตามมาตรา 102 วรรคสอง (5) รวมทั้งอาจถูกสั่งปรับทางปกครองไม่เกิน 10 ล้านวอนหรือกักขังไม่เกิน 20 วันตามวรรคสาม การประกันตัวเปลี่ยนสถานที่รอการพิจารณาคดี ไม่ได้ทำให้คดียุติ

ผู้เขียน: ทนายความ คิม พยองโฮ (김평호) — สำนักงานกฎหมายยอแฮ (여해법률사무소) ผู้สอบผ่านการสอบตุลาการแห่งสาธารณรัฐเกาหลี (사법시험) ตั้งแต่ปี 2014 สั่งสมประสบการณ์คดีทุกสาขากว่า 500 คดี ที่อยู่สำนักงาน: 16 Beopwon-ro ห้อง 406 (Seocho-dong อาคาร Jeonggok) เขตซอโช กรุงโซล สาธารณรัฐเกาหลี

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเกี่ยวกับกฎหมายเกาหลี ณ วันที่เผยแพร่ ไม่ใช่ความเห็นทางกฎหมายสำหรับคดีใดคดีหนึ่ง ผลของแต่ละคดีขึ้นอยู่กับข้อเท็จจริงเฉพาะราย

ทนายความ คิม พย็อง-โฮ (Kim Pyoung-ho)

เนติบัณฑิตยสภาเกาหลี · สถาบันฝึกอบรมตุลาการ รุ่นที่ 43 · รางวัลทนายความดีเด่นปี 2021 · ดูแลคดีสะสมกว่า 500 คดีตั้งแต่ปี 2014